Văn Nguyên
Dự án Trục Đại lộ cảnh quan Sông Hồng (quy mô khoảng 11.000 ha, ảnh hưởng đến 70.000 hộ dân/260.000 người) là dự án chỉnh trang đô thị và phát triển kinh tế, không phải công trình an ninh - quốc phòng. Xung đột lợi ích phát sinh khi động cơ tối ưu hóa lợi nhuận thương mại của doanh nghiệp có nguy cơ núp bóng danh nghĩa "lợi ích công cộng" ?
NGƯỜI DÂN PHẢI LÀ TRUNG TÂM CỦA PHÁT TRIỂN
Trong chiến tranh, nếu Tổ quốc cần, người dân có thể bỏ nhà, bỏ cửa, tháo cả cánh cửa, giường tủ, bàn ghế để làm công sự. Bởi khi ấy mọi người đều hiểu: Đó là lợi ích sống còn của đất nước.
Nhưng thời bình là một câu chuyện khác. Khi nói đến một dự án phát triển đô thị có sự tham gia của doanh nghiệp và có yếu tố khai thác giá trị đất đai, thì mọi sự hy sinh của người dân phải được giải thích bằng những lý do thuyết phục, được bảo đảm quyền lợi và phải chứng minh được lợi ích chung.
Không thể để người dân phải hy sinh tài sản, sinh kế và cuộc sống của mình chỉ vì một phương án mà họ chưa được giải thích đầy đủ. Người dân không chống phát triển. Người dân đang yêu cầu được tham gia vào sự phát triển và được hưởng thành quả của sự phát triển đó.
ĐẠI LỘ CÓ THỂ THAY ĐỔI BỘ MẶT HÀ NỘI, NHƯNG KHÔNG ĐƯỢC ĐỔI LẤY NIỀM TIN CỦA NGƯỜI DÂN
Những làng nghề vẫn còn đó. Những cộng đồng dân cư đã sống nhiều thế hệ bên sông Hồng vẫn có chỗ đứng trong Hà Nội tương lai. Đó mới là một thành phố hiện đại có ký ức. Đó mới là phát triển bền vững. Và đó cũng là cách để không biến một dự án phát triển thành một cuộc đối đầu kéo dài giữa lợi ích thương mại và quyền lợi của người dân.
Không thể để một bên muốn có được càng nhiều lợi ích càng tốt, còn một bên lại phải mất đi càng nhiều quyền lợi càng tốt. Đó không phải là sự hài hòa lợi ích. Đó là mầm mống của xung đột.
Vì vậy, trước khi làm nhanh, hãy làm rõ. Trước khi thu hồi, hãy giải thích. Trước khi phá bỏ, hãy tính toán. Trước khi khai thác đất đai, hãy công khai giá trị và cơ chế phân chia lợi ích.Và trước khi quyết định một vấn đề có thể tác động đến hàng chục nghìn gia đình, hãy đặt mình vào vị trí của người dân.
Từ đó những vấn đề cần được đặt ra:
• Đòi hỏi về tính minh bạch đất đai: Cần làm rõ phân bổ diện tích trong 11.000 ha (bao nhiêu cho hạ tầng/cây xanh công cộng, bao nhiêu dành cho thương mại/bất động sản). Tuyệt đối không đánh tráo khái niệm giữa "chỉnh trang cảnh quan" và "khai thác giá trị đất đai".
• Tránh lãng phí tài sản xã hội: Phản đối tư duy "xóa trắng" hay phá bỏ vô tội vạ. Cần ưu tiên cải tạo tại chỗ, tích hợp các khu dân cư đã có quy hoạch 1/500 ổn định, bảo tồn các làng cổ, làng nghề truyền thống thay vì đập bỏ các hạ tầng/tài sản đang sử dụng tốt.
• Cảnh báo rủi ro khả thi: Đặt câu hỏi về năng lực tài chính kéo dài của doanh nghiệp, nguy cơ dự án treo/dang dở và cơ chế chịu trách nhiệm nếu thị trường biến động hay doanh nghiệp gặp sự cố.
• Giải pháp: Các cơ quan Đảng và Mặt trận Tổ quốc cần vào cuộc để giám sát, lắng nghe ý kiến cộng đồng. Phát triển đô thị phải lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm nguyên tắc: minh bạch cơ chế phân chia lợi ích, "chỉnh trang đi đôi với bảo tồn", và không để người dân phải đánh đổi sinh kế vì lợi ích thương mại./.
Văn Nguyên
